Làm sao để chăm sóc trẻ bị chậm vận động tại nhà hiệu quả? Câu trả lời có tại đây

Phát hiện con mình chậm vận động so với bạn bè cùng trang lứa là lo lắng lớn của mọi gia đình. Tuy nhiên, với sự can thiệp sớm và chăm sóc trẻ chậm vận động đúng cách tại nhà kết hợp với phác đồ điều trị chuyên khoa, trẻ hoàn toàn có thể cải thiện đáng kể và bắt kịp sự phát triển. 

Hiểu về chậm vận động ở trẻ

Chậm vận động (chậm phát triển vận động) là tình trạng trẻ chậm đạt được các mốc phát triển vận động so với trẻ cùng lứa tuổi. Biểu hiện cụ thể gồm l chậm biết lật, ngồi, bò, đứng, đi (vận động thô) và/hoặc cầm nắm kém, chuyển đồ vật giữa hai tay kém (vận động tinh).

Nguyên nhân thường gặp bao gồm trẻ sinh non, trẻ bị ngạt khi sinh , nhiễm trùng thần kinh, bất thường về di truyền hoặc không rõ nguyên nhân. Điều quan trọng là can thiệp càng sớm, cơ hội phục hồi càng cao nhờ tính dẻo dai của não bộ trẻ nhỏ.

Tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương, chúng tôi sử dụng phương pháp kết hợp châm cứu, vật lý trị liệu và hướng dẫn gia đình để kích thích não bộ và cơ bắp phát triển. Hiệu quả điều trị phụ thuộc rất nhiều vào sự kiên trì của gia đình trong việc thực hiện các bài tập tại nhà giữa các buổi điều trị.

Vì sao gia đình mới là nhân tố quan trọng nhất trong điều trị chậm vận động ở trẻ?

Không một chuyên gia nào có thể thay thế vai trò của cha mẹ trong quá trình phục hồi của trẻ. Các buổi điều trị tại bệnh viện chỉ chiếm một phần nhỏ trong tuần, còn lại phần lớn thời gian trẻ ở nhà với gia đình, những lợi ích không thay thế được khi trẻ bị chậm vận động được chăm sóc bởi gia đình:

• Hỗ trợ và thúc đẩy trẻ tập luyện não bộ và cơ bắp ghi nhớ các động tác hằng ngày
• Gia đình là môi trường quen thuộc giúp trẻ thoải mái, dễ hợp tác hơn
• Cha mẹ hiểu con nhất, biết cách động viên và điều chỉnh phù hợp
• Sự gắn kết tình cảm giúp trẻ có động lực cố gắng

Chính vì thế bạn đừng nghĩ rằng công việc của bạn chỉ là đưa con đi điều trị và chờ đợi kỳ tích. Hãy coi mình như một phần của đội ngũ điều trị, là người trực tiếp hỗ trợ con mỗi ngày. Thái độ tích cực và kiên trì của bạn sẽ truyền cảm hứng cho con vượt qua khó khăn.

Tạo môi trường an toàn và kích thích khám phá

Môi trường sống phù hợp vừa đảm bảo an toàn vừa khuyến khích trẻ tự khám phá và vận động, chẳng hạn như điều chỉnh môi trường theo khả năng hiện tại của trẻ: Nếu con đang tập lật, hãy tạo động lực bằng đồ chơi đặt ở bên ngược lại. Nếu con đang tập bò, rải đồ chơi dọc đường để con có mục tiêu di chuyển đến. Một số lưu ý với bố  mẹ của trẻ khi chuẩn bị môi trường tập luyện cho con gồm:

• Dọn dẹp vật cản, tạo không gian rộng rãi để trẻ di chuyển
• Lót thảm mềm, nệm tập để trẻ có thể luyện tập an toàn
• Đặt đồ chơi ở tầm với nhưng cần với tới để khuyến khích trẻ cố gắng
• Lắp thanh vịn, tay cầm ở nơi trẻ tập đứng, đi
• Loại bỏ đồ vật sắc nhọn, nguy hiểm
• Che chắn các góc cạnh nguy hiểm như cạnh bàn, cạnh tường,...

Một số dụng cụ hỗ trợ mà bố mẹ có thể tham khảo cho các con khi chơi như:

• Bóng lớn để tập thăng bằng
• Gối, cuộn chăn để đỡ và tạo tư thế
• Đồ chơi có màu sắc, âm thanh để thu hút trẻ
• Kệ, bàn thấp để trẻ tập đứng dựa vào
• Gương để trẻ nhìn thấy động tác của mình

Chú ý đến tinh thần của trẻ

Điều quan trọng là sự động viên và tạo không khí tích cực bằng nhạc phần thưởng của mỗi buổi chơi để trẻ luôn phấn đấu hơn, không bị áp lực, sợ sệt. Thực tế trẻ cảm nhận được cảm xúc của bố mẹ rất tinh tế. Khi bạn tích cực, lạc quan, con cũng sẽ có động lực cố gắng hơn.

Chăm sóc cho chính bạn

Việc nuôi dạy trẻ chậm vận động là hành trình dài, cần sự kiên trì, chính vì thế việc quá mệt mỏi vẫn muốn cố gắng dễ dẫn đến tâm lý đốt cháy giai đoạn, việc bạn cần làm là giành thời gian nghỉ ngơi cho bản thân, chia sẻ tâm lý với các hội nhóm bố mẹ có con cùng tình huống tương tự hoặc tư vấn tâm lý. Trường hợp quá bận rộn bạn có thể nhờ đến người thân, bạn bè. 

Các bài tập kích thích vận động theo giai đoạn

Dựa trên phác đồ của Bệnh viện Châm cứu Trung ương, gia đình có thể thực hiện các bài tập sau tại nhà. Lưu ý thực hiện đúng hướng dẫn và không ép buộc trẻ.

Giai đoạn tập lật (3 - 6 tháng)

• Bài tập khởi động: Đặt trẻ nằm ngửa, nhẹ nhàng cầm hai chân gập duỗi như đạp xe, xoay chậm hông sang hai bên. Mỗi động tác lặp lại 10-15 lần, 3-4 lần mỗi ngày.
• Kích thích lật: Đặt đồ chơi bên cạnh trẻ để thu hút con với tay sang lấy. Nhẹ nhàng đỡ vai giúp con hoàn thành động tác lật. Dần dần giảm sự hỗ trợ khi con bắt đầu làm được một phần.
• Tập nâng đầu: Đặt trẻ nằm sấp trên bụng, dùng đồ chơi, gương hoặc khuôn mặt bố mẹ ở phía trước để khuyến khích con nâng đầu lên. Bắt đầu với vài giây, tăng dần thời gian.

Giai đoạn tập ngồi (6 -9 tháng)

• Ngồi có tựa: Ban đầu cho trẻ ngồi tựa lưng vào gối, dần chuyển sang ngồi trong vòng tay bố mẹ, sau đó ngồi với hai tay chống xuống sàn (tư thế tripod).
• Tăng cường thăng bằng: Khi trẻ đã ngồi được, nhẹ nhàng đẩy vai sang các hướng để trẻ tập giữ thăng bằng. Đặt đồ chơi ở các góc khác nhau để trẻ với lấy, vừa luyện thăng bằng vừa phối hợp tay mắt.
• Chuyển tư thế: Hướng dẫn trẻ chuyển từ nằm sang ngồi và ngược lại. Đây là kỹ năng quan trọng chuẩn bị cho giai đoạn bò.

Giai đoạn tập bò (8 - 12 tháng)

• Tư thế bò: Đặt trẻ ở tư thế bò (chống hai tay và hai gối). Đặt gối hoặc cuộn khăn dưới bụng để đỡ nếu trẻ chưa giữ được tư thế.
• Kích thích bò: Đặt đồ chơi yêu thích cách trẻ một khoảng ngắn. Nếu cần, nhẹ nhàng di chuyển chân hoặc tay của trẻ theo kiểu bò để trẻ cảm nhận được động tác. Tăng dần khoảng cách khi trẻ tiến bộ.
• Vượt chướng ngại vật: Khi trẻ đã bò được, tạo đường đi có gối, cuộn chăn để trẻ bò qua, bò lên xuống. Điều này phát triển sức mạnh và phối hợp vận động.

Giai đoạn tập đứng và đi (10-18 tháng)

• Tập đứng: Cho trẻ đứng dựa vào đồ đạc chắc chắn. Đặt đồ chơi ở độ cao vừa phải để trẻ phải đứng mới với tới. Tập dần thời gian đứng từ vài giây đến vài phút.
• Di chuyển khi đứng: Đặt đồ chơi dọc theo thanh vịn hoặc mép ghế sofa, khuyến khích trẻ di chuyển sang bên để lấy. Điều này giúp trẻ tập giữ thăng bằng khi đứng.
• Tập đi có hỗ trợ: Đứng phía sau trẻ, cầm hai tay hoặc vai, giúp trẻ bước đi. Dần giảm sự hỗ trợ - từ cầm hai tay, sang cầm một tay, rồi chỉ đưa ngón tay cho trẻ nắm. Cuối cùng, đứng trước trẻ, dang tay ra để trẻ tự đi tới.

Phối hợp với phác đồ châm cứu

Châm cứu là phương pháp quan trọng trong điều trị chậm vận động tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương, giúp kích thích não bộ, cải thiện cơ lực và tăng khả năng vận động.

Sau buổi châm cứu tại bệnh viện:

• Cho trẻ nghỉ ngơi 30 phút, không tập luyện ngay
• Quan sát trẻ trong 24 giờ đầu, chú ý xem có phản ứng bất thường
• Tiếp tục các bài tập như bình thường từ ngày thứ hai
• Có thể thấy trẻ ngủ nhiều hơn sau châm - đây là phản ứng bình thường

Tăng cường hiệu quả châm cứu:

• Thực hiện massage nhẹ nhàng cho trẻ mỗi ngày
• Xoa bóp dọc theo các nhóm cơ từ trên xuống dưới
• Chú ý vùng chân, mông, lưng - những vùng quan trọng cho vận động
• Xoa ấm tay trước khi massage, động tác nhẹ nhàng, không gây đau

Phối hợp đều đặn với lịch điều trị tại bệnh viện. Không nên tự ý bỏ buổi hoặc thay đổi liệu trình vì điều trị cần tính liên tục để đạt hiệu quả tốt nhất.

Dinh dưỡng hỗ trợ phát triển

Dinh dưỡng đóng vai trò nền tảng trong phát triển cơ bắp và não bộ của trẻ.

Về các chất bổ sung cần thiết cho trẻ phát triển đầy đủ gồm:

• Đảm bảo đủ protein từ thịt, cá, trứng, sữa để xây dựng cơ bắp
• Bổ sung DHA, omega-3 từ cá biển cho phát triển não bộ
• Cung cấp đầy đủ canxi, vitamin D để xương chắc khỏe
• Vitamin B1, B6, B12 hỗ trợ hệ thần kinh
• Sắt, kẽm giúp tăng trưởng và phát triển toàn diện

Khi cho ăn, bạn cần chia nhỏ bữa ăn cho trẻ, tránh trẻ ăn quá no, miếng thức ăn quá lớn, nên đổi thực đơn định kỳ để duy trì sự hứng thú trong ăn uống cho trẻ

Những sai lầm cần tránh

• Làm thay mọi thứ cho trẻ: Dù thương con nhưng đừng làm giúp những việc con có thể tự làm được. Điều này làm trẻ mất cơ hội luyện tập và trở nên phụ thuộc.
  
• Ép buộc quá mức: Tập luyện cần đều đặn nhưng không nên ép con đến mức khóc lóc, căng thẳng. Điều này tạo tâm lý sợ hãi và kháng cự.
  
• So sánh với trẻ khác: Mỗi trẻ có tốc độ phát triển riêng. So sánh chỉ làm bạn và con thêm áp lực mà không giúp ích gì.
  
• Bỏ cuộc giữa chừng: Tiến bộ có thể chậm và không đều. Đừng nản lòng khi không thấy kết quả ngay. Kiên trì là chìa khóa thành công.
  
• Bỏ qua hướng dẫn của bác sĩ: Mỗi trẻ có tình trạng riêng, cần phác đồ riêng. Đừng tự ý áp dụng bài tập từ internet hoặc bạn bè mà không tham khảo ý kiến bác sĩ.
  

Chăm sóc trẻ chậm vận động đòi hỏi sự kiên nhẫn, tận tâm và kiến thức. Bệnh viện Châm cứu Trung ương luôn đồng hành cùng gia đình trên hành trình này. Đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi bất cứ khi nào cần tư vấn và hỗ trợ. Cùng nhau, chúng ta sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện và hạnh phúc.