Tay chân lạnh không rõ nguyên nhân? Bài viết này sẽ giải đáp cho bạn

Tình trạng tay chân lạnh không phải hiếm gặp, ảnh hưởng đến khoảng 5-10% dân số, trong đó phụ nữ chiếm đa số. Mặc dù nhiều người cho rằng đây chỉ là hiện tượng bình thường, nhưng nếu tình trạng kéo dài và đi kèm các triệu chứng bất thường, đây có thể là dấu hiệu của những vấn đề sức khỏe tiềm ẩn cần được quan tâm.

Nguyên nhân gây tay chân lạnh

Nguyên nhân sinh lý bình thường

Một số người có thể bị tay chân lạnh do đặc điểm cơ địa tự nhiên mà không mắc bệnh lý nào. Phụ nữ thường gặp tình trạng này nhiều hơn nam giới do sự khác biệt về hormone và lượng mô cơ. Người cao tuổi cũng dễ bị do khả năng điều hòa nhiệt độ và tuần hoàn máu giảm sút. Ngoài ra, căng thẳng, lo âu kéo dài khiến cơ thể tiết hormone adrenaline, làm co mạch máu ngoại vi và giảm lưu lượng máu đến tay chân.

Rối loạn tuần hoàn máu

Thiếu máu, đặc biệt là thiếu máu thiếu sắt, là nguyên nhân phổ biến gây tay chân lạnh. Khi thiếu sắt, tế bào hồng cầu không đủ huyết sắc tố để vận chuyển oxy, khiến máu đến tay chân giảm. Người bệnh thường kèm theo mệt mỏi, chóng mặt, da nhợt nhạt.

Bệnh động mạch ngoại biên xảy ra khi động mạch bị hẹp do mảng xơ vữa tích tụ, giảm lưu lượng máu đến các chi. Tình trạng này phổ biến ở người trên 50 tuổi, đặc biệt là người mắc đái tháo đường. Ngoài tay chân lạnh, bệnh nhân còn đau chân khi đi bộ, tê bì, có thể xuất hiện vết loét khó lành.

Rối loạn nội tiết

Suy giáp là nguyên nhân không thể bỏ qua. Tuyến giáp sản xuất hormone điều hòa trao đổi chất và nhiệt độ cơ thể. Khi suy giáp, quá trình trao đổi chất chậm lại, nhiệt lượng sản sinh giảm, dẫn đến tay chân lạnh. Bệnh nhân còn mệt mỏi, tăng cân, táo bón, rụng tóc.

Đái tháo đường làm tổn thương mạch máu và dây thần kinh, giảm lưu thông máu đến tay chân. Lượng đường máu cao khiến mạch bị thu hẹp, giảm lượng máu cung cấp cho các tế bào. Người bệnh không chỉ bị tay chân lạnh mà còn tê bì, ngứa ran, đau rát ở bàn chân và ngón chân.

Hội chứng Raynaud

Hội chứng Raynaud là rối loạn khiến mạch máu ở ngón tay, ngón chân co thắt quá mức khi tiếp xúc lạnh hoặc căng thẳng. Các ngón tay chân trở nên nhợt nhạt, xanh tái, sau đó đỏ và đau khi ấm lại. Khoảng 5-10% dân số mắc hội chứng này, đặc biệt là phụ nữ dưới 30 tuổi. Hội chứng Raynaud nguyên phát không có bệnh lý nền, nhưng thứ phát có thể liên quan đến lupus ban đỏ, xơ cứng bì hoặc viêm khớp dạng thấp.

Khi nào tay chân lạnh cần lưu ý?

Tay chân lạnh đơn thuần do yếu tố môi trường thường không đáng lo. Tuy nhiên, bạn cần đến bác sĩ khi xuất hiện những biểu hiện này có thể cảnh báo các vấn đề nghiêm trọng hơn cần được chẩn đoán và điều trị sớm:

- Ngón tay, ngón chân thay đổi màu sắc bất thường (trắng, xanh, tím)
- Tê bì, ngứa ran dai dẳng không thuyên giảm
- Đau nhức, cảm giác châm chích ở tay chân
- Vết loét, vết thương khó lành ở đầu chi
- Mệt mỏi, chóng mặt, khó thở kèm theo
- Sưng, viêm hoặc nhiễm trùng vùng tay chân

Phương pháp điều trị tay chân lạnh phổ biến

Điều trị y học hiện đại

Điều trị tùy thuộc vào nguyên nhân cụ thể. Với thiếu máu thiếu sắt, bổ sung sắt qua thuốc hoặc thực phẩm giàu sắt như thịt đỏ, gan, rau xanh đậm màu. Suy giáp được điều trị bằng hormone tuyến giáp thay thế. Bệnh động mạch ngoại biên có thể cần thuốc giãn mạch, chống đông máu, trong trường hợp nặng cần can thiệp phẫu thuật.

Đối với hội chứng Raynaud, thuốc chẹn kênh canxi giúp giãn mạch máu, giảm tần suất và mức độ cơn co mạch. Tuy nhiên, thuốc có thể gây tác dụng phụ như chóng mặt, đau đầu, táo bón, phù chân.

Điều trị tay chân lạnh bằng y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, điều trị tay chân lạnh tập trung vào bổ dương khí, ôn thận, thông kinh lạc để khí huyết lưu thông đến tứ chi. Châm cứu là phương pháp hiệu quả, nghiên cứu cho thấy có thể giảm đáng kể cảm giác lạnh và cải thiện lưu thông máu đến tay chân.

Một nghiên cứu lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng trên 72 phụ nữ bị tay chân lạnh cho thấy cả châm cứu và điện châm đều có hiệu quả đáng kể trong giảm triệu chứng so với nhóm không điều trị. Điện châm có xu hướng duy trì hiệu quả lâu hơn. Các nghiên cứu khác cũng chỉ ra châm cứu kết hợp thuốc Tây có tỷ lệ thuyên giảm cao hơn, giảm số lần cơn lạnh hàng ngày và cải thiện đáp ứng với kích thích lạnh.

Cơ chế tác dụng của châm cứu được giải thích là kích thích giải phóng nitric oxide - chất giãn mạch máu tự nhiên, tăng cường tuần hoàn vi mạch và cải thiện lưu lượng máu đến các chi. Châm cứu cũng điều hòa hệ thần kinh tự động, giúp cơ thể chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi, tăng lưu lượng máu đến tay chân.

Biện pháp tự chăm sóc tại nhà

Giữ ấm cơ thể bằng cách mặc tất dày, găng tay, quần áo ấm khi trời lạnh. Tránh tiếp xúc trực tiếp với nước lạnh, đất lạnh. Ngâm tay chân trong nước ấm 15-20 phút mỗi tối trước khi ngủ để cải thiện tuần hoàn. Vận động đều đặn như đi bộ, chạy bộ, bơi lội giúp tăng cường tuần hoàn máu. Hạn chế caffeine và bỏ hút thuốc vì cả hai đều làm co mạch máu.

Chế độ ăn nên bổ sung thực phẩm có tính ấm như gừng, tỏi, quế, thịt dê, tiêu. Tăng cường vitamin nhóm B, vitamin C, E và các khoáng chất như sắt, magie giúp cải thiện tuần hoàn và sản sinh hồng cầu.

Điều trị tay chân lạnh tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương

Phương pháp điều trị chính bao gồm châm cứu, điện châm, thuỷ châm, xoa bóp bấm huyệt, cứu huyệt vị kết hợp với thuốc Đông y bổ dương khí, ôn thận, thông kinh lạc. Các huyệt vị thường được sử dụng gồm Khí Hải, Quan Nguyên, Thận Du, Túc Tam Lý, Tam Âm Giao - những huyệt có tác dụng bổ khí huyết, ôn dương, cải thiện tuần hoàn. Điện châm sử dụng dòng điện nhẹ kích thích huyệt vị, giúp tăng cường hiệu quả điều trị, điều hòa co giãn mạch máu và cải thiện lưu thông máu nhanh hơn.

Bệnh viện còn áp dụng các phương pháp hỗ trợ như ngâm chân tay bằng thuốc Đông y (ngải cứu, gừng, quế), massage chân tay để kích thích lưu thông khí huyết, và hướng dẫn bài tập khí công, dưỡng sinh tại nhà. Liệu trình điều trị thường kéo dài 3-4 tuần, với tần suất châm cứu 3-4 lần mỗi tuần tùy mức độ bệnh.

Bệnh viện chú trọng theo dõi và đánh giá tiến triển thường xuyên. Sau mỗi giai đoạn điều trị, bác sĩ tái khám, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phác đồ nếu cần. Bệnh nhân được tư vấn chi tiết về chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng, cách giữ ấm, các bài tập tại nhà để duy trì hiệu quả điều trị lâu dài. Nhiều trường hợp tay chân lạnh mạn tính được điều trị tại bệnh viện đã cải thiện đáng kể, giảm cảm giác lạnh, tăng nhiệt độ bàn tay bàn chân và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Lời khuyên tránh bị tay chân lạnh

Phòng ngừa tay chân lạnh tốt hơn điều trị. Hãy giữ ấm cơ thể, đặc biệt là đầu chi trong mùa lạnh. Vận động đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày để cải thiện tuần hoàn. Kiểm soát cân nặng, hạn chế căng thẳng, ngủ đủ giấc. Tránh hút thuốc lá và hạn chế caffeine vì chúng làm co mạch máu.

Chế độ ăn cân đối, đủ chất, bổ sung các thực phẩm có tính ấm. Uống đủ nước mỗi ngày giúp máu lưu thông tốt hơn. Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh lý như thiếu máu, suy giáp, đái tháo đường.

Tay chân lạnh là vấn đề phổ biến có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ yếu tố sinh lý bình thường đến các bệnh lý nghiêm trọng. Việc xác định đúng nguyên nhân là chìa khóa để có phương pháp điều trị hiệu quả. Sự kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền, đặc biệt là châm cứu, đã chứng minh hiệu quả trong cải thiện triệu chứng tay chân lạnh.

Cố vấn chuyên môn: Thạc sĩ, Bác sĩ Đinh Trọng Thái

Trung tâm Kĩ thuật cao châm cứu Việt Nam

Bệnh viện Châm cứ Trung Ương