Làm thế nào để phân biệt run vô căn do sinh lý hay bệnh lý? Cùng tìm hiểu từ kiến thức chuyên gia

Run tay, run chân là triệu chứng phổ biến nhưng không phải ai cũng biết có nhiều loại run khác nhau, mỗi loại có nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng riêng. Hiểu rõ về các loại run, đặc biệt là run vô căn, sẽ giúp bạn nhận biết khi nào cần đi khám và điều trị kịp thời.

Run vô căn là như thế nào?

Run vô căn hay run nguyên phát là rối loạn vận động của hệ thần kinh trung ương, gây run rẩy không kiểm soát ở một hoặc nhiều bộ phận cơ thể. Đây là loại rối loạn vận động phổ biến nhất sau run sinh lý, ảnh hưởng đến khoảng 5% dân số toàn cầu, với ước tính khoảng 24,91 triệu người mắc bệnh vào năm 2020.

Khác với run sinh lý bình thường, run vô căn có biên độ lớn hơn, dễ nhận thấy bằng mắt thường và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày. Bệnh thường xuất hiện ở bàn tay, cánh tay, nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến đầu, giọng nói, hàm, thậm chí cả chân. Tên gọi "vô căn" nghĩa là chưa xác định được nguyên nhân cụ thể.

Phân biệt các loại run

Dấu hiệu nhận biết run sinh lý và bệnh lý

- Run sinh lý là loại run bình thường mọi người đều có, với tần số 8-12 Hz nhưng biên độ rất nhỏ, không nhìn thấy bằng mắt thường. Run có thể rõ hơn khi căng thẳng, mệt mỏi, uống nhiều cà phê hoặc dùng một số thuốc. Đây không phải bệnh lý và tự khỏi khi loại bỏ yếu tố kích thích.

- Run bệnh lý bao gồm nhiều loại khác nhau tùy thời điểm xuất hiện:

• Run khi nghỉ: Xuất hiện khi cơ thể thư giãn hoàn toàn, là dấu hiệu đặc trưng của bệnh Parkinson với tần số 4-6 Hz. Run giảm hoặc biến mất khi bắt đầu cử động. Nếu có run khi nghỉ, đặc biệt ở một bên cơ thể, cần đi khám ngay.
• Run khi vận động gồm ba loại:
  
  • Run tư thế: Xuất hiện khi giữ tư thế chống trọng lực như giơ tay thẳng, cầm ly nước
  • Run động học: Xảy ra khi di chuyển từ điểm này sang điểm khác như viết chữ, rót nước
  • Run có chủ ý: Run tăng dần khi đến gần đích, thường gặp trong bệnh lý tiểu não

Các loại run bệnh lý chính

Run vô căn là loại phổ biến nhất (50% ca run mạn tính), chủ yếu là run tư thế và run khi vận động học với tần số nhỏ Đặc điểm là run khi cầm ly, viết chữ, ăn uống, thường ảnh hưởng cả hai tay. Khoảng 50-70% có tiền sử gia đình mắc bệnh.

Run Parkinson chủ yếu là run khi nghỉ. Thường bắt đầu một bên cơ thể, kèm cứng cơ, chậm vận động, rối loạn tư thế. Khởi phát ở tuổi trung niên.

Run tiểu não là run do tổn thương tiểu não từ đột quỵ, đa xơ cứng, u tiểu não. Run kèm triệu chứng thất điều, mất thăng bằng.

Khi nào cần và không cần điều trị?

Bạn không cần điều trị khi:

Nếu run rất nhẹ, thỉnh thoảng xuất hiện, không gây khó khăn sinh hoạt - vẫn viết chữ rõ, cầm ly nước bình thường, không cần điều trị cụ thể. Chỉ cần tránh căng thẳng, hạn chế caffeine, ngủ đủ giấc và theo dõi định kỳ.

Run do lo âu, mệt mỏi, uống nhiều cà phê không cần điều trị đặc hiệu. Loại bỏ yếu tố kích thích, tập yoga, thiền, hít thở sâu thường đủ kiểm soát.

Cần điều trị khi

• Khó viết chữ, chữ ngày càng lệch, khó đọc
• Không cầm ly nước mà không đổ
• Khó dùng dụng cụ hàng ngày như thìa, đũa, dao cạo
• Ảnh hưởng công việc đòi hỏi khéo tay
• Mất tự tin, ngại giao tiếp, rút lui hoạt động xã hội
• Run tiến triển nhanh trong vài tháng
• Xuất hiện ở tuổi trẻ (dưới 40) và nặng dần

Nghiên cứu cho thấy run vô căn tiến triển với mức độ tăng 1,8-5,3%/năm. Theo dõi và điều trị sớm giúp làm chậm tiến triển và cải thiện chất lượng sống.

Chẩn đoán và điều trị run vô căn

Chẩn đoán run vô căn

Chẩn đoán Run vô căn là một chẩn đoán loại trừ, dựa vào thăm khám lâm sàng, và các chỉ định cận lâm sàng để loại trừ bệnh lý thực thể khác. Bác sĩ yêu cầu thực hiện nghiệm pháp như giơ tay thẳng, ngón tay chạm mũi, vẽ xoắn ốc, viết chữ, rót nước. Không có xét nghiệm đặc hiệu, chỉ định xét nghiệm để loại trừ nguyên nhân khác như rối loạn giáp, rối loạn chuyển hóa đồng.

Điều trị run vô căn bằng Y học hiện đại

Thuốc chính là beta-blocker (propranolol) và primidone, giảm run khoảng 50%. Trường hợp nặng không đáp ứng thuốc có thể xem xét kích thích não sâu (DBS) - cấy điện cực vào đồi thị điều chỉnh hoạt động não.

Điều trị run vô căn bằng Y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, run vô căn thuộc chứng "phong chứng" - phong nội động do mất cân bằng âm dương, can thận âm hư, can dương thượng kháng. Nghiên cứu tại Trung Quốc cho thấy châm cứu da đầu kết hợp huyệt vị cơ thể có hiệu quả 96,7%, cao hơn châm cứu thông thường. Kết hợp châm cứu với thuốc Đông y đạt hiệu quả 81,25% sau 6 tuần.

Châm cứu giúp bình can tiềm dương, nhuận can bổ thận, điều hòa khí huyết. Nghiên cứu hiện đại cho thấy châm cứu điều hòa thần kinh trung ương, kích thích giải phóng chất dẫn truyền thần kinh, cải thiện lưu thông máu não và giảm căng thẳng.

Run vô căn là rối loạn vận động phổ biến nhưng thường bị nhầm lẫn. Hiểu rõ đặc điểm, cách phân biệt và thời điểm cần điều trị giúp quản lý tốt hơn. Mặc dù chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn, nhưng kết hợp y học hiện đại và cổ truyền, đặc biệt châm cứu, nhiều bệnh nhân đã cải thiện đáng kể.

Nếu có biểu hiện run ảnh hưởng sinh hoạt, hãy tìm đến cơ sở y tế uy tín như Bệnh viện Châm cứu Trung ương để thăm khám, chẩn đoán chính xác và tư vấn phương án điều trị tối ưu. Đừng tự ý dùng thuốc hoặc phương pháp chưa kiểm chứng.