Điều trị mất ngủ bằng châm cứu và phương pháp không dùng thuốc

Bạn có đang trằn trọc đêm không ngủ được?

Mất ngủ không chỉ là vấn đề của riêng bạn. Theo thống kê, khoảng 30-40% người trưởng thành gặp phải tình trạng này ở mức độ khác nhau. Và tin tốt là: bạn hoàn toàn có thể cải thiện giấc ngủ mà không cần phụ thuộc vào thuốc ngủ.

Mất ngủ là gì? Tại sao nó lại phổ biến đến vậy?

Mất ngủ, theo y học, là tình trạng khó bắt đầu giấc ngủ, khó duy trì giấc ngủ, hoặc thức dậy sớm mà không thể ngủ lại được. Kết quả dẫn đến mệt mỏi, giảm hiệu suất làm việc và ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.

Theo Y học cổ truyền, mất ngủ được gọi là "bất miên" hay "bất đắc miên", là do âm dương mất cân bằng, tâm thần bất an, khí huyết không hòa. Khi lúc ban ngày dương khí thịnh, ta tỉnh táo. Ban đêm âm khí thịnh, ta ngủ say. Nếu cơ chế này bị rối loạn, mất ngủ sẽ xuất hiện.

Các dạng mất ngủ phổ biến

- Khó đi vào giấc ngủ: Bạn nằm giường hàng giờ liền mà vẫn chưa ngủ được, đầu óc tỉnh táo bất thường. Đây là dạng mất ngủ phổ biến nhất ở người trẻ tuổi, thường liên quan đến căng thẳng, lo âu.

- Giấc ngủ gián đoạn: Ngủ được nhưng thức giấc nhiều lần trong đêm, mỗi lần thức dậy mất nhiều thời gian mới ngủ lại. Dạng này hay gặp ở người trung niên.

- Thức dậy sớm: Ngủ bình thường nhưng thức dậy quá sớm (3-4 giờ sáng) và không thể ngủ lại. Đây thường là dấu hiệu của trầm cảm hoặc lo âu mạn tính.

- Giấc ngủ không sâu: Ngủ đủ 7-8 tiếng nhưng giấc ngủ rất nông, mơ nhiều, sáng dậy vẫn mệt như chưa ngủ. Cơ thể không được phục hồi đầy đủ.

- Giấc ngủ đảo ngược: Ban ngày buồn ngủ, ban đêm lại tỉnh táo. Thường gặp ở người làm ca đêm hoặc thức khuya thường xuyên.

Nguyên nhân khiến bạn mất ngủ

- Căng thẳng và lo âu: Đây là thủ phạm hàng đầu khiến não bộ không thể “tắt máy” vào ban đêm. Khi đó, hormone cortisol tăng cao giữ cho cơ thể ở trạng thái tỉnh táo và cảnh giác.

- Thói quen xấu trước khi ngủ: Sử dụng điện thoại, máy tính, tivi có ánh sáng xanh làm ức chế hormone melantonin điều hoà chu kỳ giấc ngủ. 

- Rối loạn nhịp sinh học: Thức khuya thường xuyên, ngủ không đúng giờ.

- Môi trường ngủ không phù hợp: Quá nóng hoặc quá lạnh, ồn, ánh sáng chói, giường không thoải mái

- Vấn đề sức khỏe: Các bệnh lý mạn tính như đau kéo dài, hen suyễn, trào ngược dạ dày – thực quản, tiểu đêm nhiều lần, hoặc thời kỳ mãn kinh ở phụ nữ đều có thể gây mất ngủ.

- Rối loạn tâm lý: Trầm cảm, lo âu, stress sau chấn thương tâm lý. Trong nhiều trường hợp, mất ngủ chính là triệu chứng sớm của các rối loạn tâm thần – cảm xúc này.

- Thuốc và chất kích thích: Một số thuốc điều trị huyết áp, hen, hoặc trầm cảm có thể gây khó ngủ. Ngoài ra, rượu bia tuy giúp bạn buồn ngủ nhanh hơn nhưng lại khiến bạn dễ tỉnh giấc giữa đêm.

- Thiếu vận động: Lối sống ít vận động khiến cơ thể không đủ mệt để dễ ngủ. Ngược lại, tập thể dục quá muộn, đặc biệt trong vòng 2–3 giờ trước khi ngủ, cũng có thể khiến cơ thể hưng phấn và khó ngủ hơn.

Tại sao nên chọn châm cứu thay vì thuốc ngủ?

Khi gặp vấn đề về giấc ngủ, nhiều người thường nghĩ ngay đến thuốc ngủ. Tuy nhiên, trên thực tế, thuốc ngủ chỉ nên được sử dụng tạm thời và có nhiều hạn chế đáng lưu tâm. Việc sử dụng thuốc ngủ lâu dài dễ dẫn đến phụ thuộc, cơ thể quen dần và cần liều cao hơn. Đến khi ngừng thuốc, người bệnh có thể mất ngủ trở lại, thậm chí nặng hơn

Thuốc ngủ không tạo ra giấc ngủ tự nhiên, giấc ngủ do thuốc g ra thường thiếu các giai đoạn ngủ sâu quan trọng, khiến cơ thể không được phục hồi hoàn toàn. Ngoài ra, thuốc có thể gây tác dụng phụ như chóng mặt buổi sáng, giảm trí nhớ, hoặc tăng nguy cơ té ngã ở người cao tuổi.

Ưu điểm của châm cứu:

Trái lại, châm cứu là phương pháp an toàn, tự nhiên và không gây phụ thuộc. Châm cứu giúp điều trị từ gốc nguyên nhân – điều hòa khí huyết, cân bằng âm dương, an thần thay vì chỉ tác động tạm thời lên triệu chứng. Giấc ngủ được tạo ra sau điều trị là giấc ngủ tự nhiên, sâu và phục hồi tốt hơn. Phương pháp này có thể kết hợp linh hoạt với các liệu pháp hỗ trợ khác (thuốc Đông y, bấm huyệt, xoa bóp...) và cải thiện toàn diện sức khỏe tổng thể, không chỉ riêng giấc ngủ.

Châm cứu điều trị mất ngủ như thế nào?

Cơ chế hoạt động theo y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, mất ngủ được chia thành nhiều thể bệnh khác nhau, tương ứng với các nguyên nhân

1. Tâm tỳ lưỡng hư: Do suy nghĩ, lo toan quá mức làm tổn thương tâm tỳ, khiến khí huyết hư yếu, không nuôi dưỡng được tâm thần.

2. Tâm thận bất giao: Tâm hỏa bốc lên, thận thủy suy yếu, âm dương mất cân bằng. 

3. Tâm khí hư: Tâm khí yếu, không đủ sức điều khiển hoạt động thần trí. 

4. Tâm hỏa thịnh: Tâm hỏa vượng, dương khí bốc lên quá mức. 

5. Can uất hóa hỏa: Căng thẳng, giận dữ, uất ức kéo dài khiến gan khí uất kết, lâu ngày hóa hỏa.

Cơ chế theo y học hiện đại

- Điều hòa thần kinh trung ương

- Giảm căng thẳng

- Cân bằng hệ thần kinh tự động

- Cải thiện tuần hoàn não

- Giảm đau mạn tính gây mất ngủ

Quy trình điều trị mất ngủ

Bước 1: Thăm khám và chẩn đoán tổng quan

Các thông tin của người bệnh về tình trạng giấc ngủ, thói quen, dinh dưỡng, tình trạng sức khoẻ....Nếu cần có thể thực hiện thêm các xét nghiệm máu, điện tim, theo dõi giấc ngủ.

Bước 2: Lập phương án điều trị cá nhân hóa

Dựa trên chẩn đoán, bác sĩ sẽ xác định phương pháp điều trị mất ngủ riêng cho từng người

Bước 3: Châm cứu điều trị

Bác sĩ sử dụng kim mảnh vô trùng, châm vào các huyệt và giữ trong 20-30 phút. Nhiều người cảm thấy thư giãn sâu, thậm chí ngủ thiếp đi ngay trong khi châm.

Bước 4: Kết hợp các phương pháp hỗ trợ

Bệnh viện Châm cứu Trung ương áp dụng phương pháp điều trị toàn diện, không chỉ riêng châm cứu:

• Thuốc y học cổ truyền giúp bổ tâm an thần, điều hòa khí huyết.
• Xoa bóp, bấm huyệt giúp thư giãn sâu, giảm căng thẳng.
• Ngâm chân thuốc Bắc giúp lưu thông khí huyết, an thần dễ ngủ.
• Liệu pháp âm nhạc giúp tâm trí thư thái, dễ vào giấc ngủ.
• Tư vấn lối sống: Thói quen trước khi ngủ, chế độ ăn uống, tập thể dục phù hợp.
• Liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT-I): Một số trường hợp được tư vấn tâm lý để thay đổi những suy nghĩ và hành vi tiêu cực về giấc ngủ.

Bước 5: Theo dõi và điều chỉnh

Sau mỗi giai đoạn điều trị, bác sĩ đánh giá lại tình trạng và điều chỉnh phương án nếu cần. Điều này đảm bảo bạn luôn nhận được phương pháp điều trị hiệu quả nhất.

Liệu trình điều trị và hiệu quả

• Giai đoạn đầu (1–2 tuần): Châm 3–4 lần/tuần. Nhiều người cảm thấy ngủ dễ hơn, giấc ngủ sâu hơn chỉ sau 3–5 buổi đầu.
• Giai đoạn giữa (3–6 tuần): Châm 2–3 lần/tuần. Chất lượng giấc ngủ tiếp tục cải thiện, số lần thức giấc giảm, thời gian ngủ kéo dài hơn.
• Giai đoạn củng cố (2–3 tháng): Châm 1–2 lần/tuần. Giấc ngủ ổn định, cơ thể hình thành lại nhịp sinh học tự nhiên.
• Duy trì: Sau khi ổn định, người bệnh có thể châm 1–2 lần/tháng để duy trì kết quả, đặc biệt trong thời gian căng thẳng hoặc thay đổi lớn trong cuộc sống.

Theo thống kê tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương, 75–85% bệnh nhân mất ngủ có cải thiện rõ rệt sau liệu trình điều trị. Kết quả tốt nhất đạt được khi người bệnh tuân thủ đúng phác đồ và thay đổi lối sống theo hướng dẫn của bác sĩ.

Các phương pháp hỗ trợ khác

Những việc bạn nên làm ở nhà

Để châm cứu phát huy tác dụng tối đa, bạn nên kết hợp với thói quen sinh hoạt và giấc ngủ lành mạnh:

• Đi ngủ và thức dậy vào cùng một giờ mỗi ngày
• Tạo thói quen lặp lại trước khi ngủ như tắm nước ấm, đọc sách, nghe nhạc nhẹ...
• Hạn chế màn hình điện tử trước khi ngủ
• Tạo môi trường ngủ lý tưởng tối, yên tĩnh, mát mẻ, không làm việc trên giường
• Tránh các chất kích thích như cà phê, rượu bia, thuốc lá
• Tập thể dục vào buổi sáng hay chiều
• Thư giãn tinh thần bằng thiền, hít thở sâu

=>Nếu sau 20 phút vẫn chưa ngủ, hãy rời giường và làm điều gì đó thư giãn như đọc sách hoặc nghe nhạc nhẹ cho đến khi buồn ngủ. Tuyệt đối không nằm trằn trọc trên giường, vì điều đó khiến não bộ gắn giường ngủ với sự căng thẳng.

Câu hỏi thường gặp về mât ngủ và châm cứu

Câu hỏi 1: Châm cứu có đau không? Tôi rất sợ kim.

Kim châm mảnh, khi châm vào huyệt bạn chỉ cảm thấy như kiến cắn hoặc hơi ê, nặng nhẹ quanh huyệt. Nhiều người còn không cảm thấy đau mà lại thư giãn sâu, ngủ thiếp trên giường điều trị

Câu hỏi 2: Có thể kết hợp châm cứu với thuốc ngủ không?

Hoàn toàn có thể kết hợp. Khi giấc ngủ dần được cải thiện, bác sĩ sẽ hướng dẫn giảm liều thuốc ngủ từ từ cho đến khi có thể ngừng hẳn. Không nên tự ý ngừng thuốc đột ngột, vì có thể gây mất ngủ trở lại hoặc rối loạn giấc ngủ lặp lại

Câu hỏi 3: Sau khi khỏi có bị mất ngủ trở lại không?

Tỷ lệ tái phát thấp nếu bạn có lối sống lành mạnh, khoa học, quản lý stress tốt, có thể châm 1 - 2 lần/tháng để duy trì hoặc khi gặp stress, thay đổi lớn

Câu hỏi 4: Phương pháp này có phù hợp với người cao tuổi bị mất ngủkhông?

Rất phù hợp. Người cao tuổi thường mất ngủ do suy giảm chức năng cơ thể, rối loạn tuần hoàn não hoặc các bệnh lý mạn tính. Việc dùng thuốc ngủ ở nhóm tuổi này tiềm ẩn nhiều nguy cơ như té ngã, lú lẫn, giảm trí nhớ. Châm cứu là liệu pháp an toàn, nhẹ nhàng, không gây tác dụng phụ, giúp tăng tuần hoàn, thư giãn thần kinh, và là lựa chọn lý tưởng cho người cao tuổi.

Câu hỏi 5: Mất ngủ do mãn kinh có điều trị được không?

Hoàn toàn có thể điều trị được. Mất ngủ ở phụ nữ mãn kinh thường do suy giảm nội tiết tố, gây bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, lo âu, dễ cáu gắt. Châm cứu giúp điều hòa nội tiết, an thần, giảm bốc hỏa và cải thiện giấc ngủ. Khi kết hợp thêm thuốc y học cổ truyền bổ thận, dưỡng âm, hiệu quả điều trị sẽ cao và bền vững hơn.

Câu hỏi 6: Mất ngủ như thế nào thì nên tìm đến bác sĩ?

Mất ngủ thỉnh thoảng là bình thường, nhưng bạn nên đi khám sớm nếu:

• Mất ngủ kéo dài hơn 3 tuần dù đã thử nhiều cách tự khắc phục.
• Có dấu hiệu trầm cảm, lo âu, buồn bã kéo dài hoặc mất hứng thú với cuộc sống.
• Có triệu chứng ngáy to, ngưng thở khi ngủ.
• Bị tê tay chân, co giật chân về đêm.
• Buồn ngủ quá mức vào ban ngày, ngủ gật không kiểm soát được.
• Có các triệu chứng khác như đau ngực, khó thở khi ngủ.

Mất ngủ không hình thành trong một ngày, và cũng không thể chữa khỏi trong một ngày. Châm cứu là một phương pháp an toàn, hiệu quả và đã được kiểm chứng qua hàng nghìn năm, đồng thời được y học hiện đại công nhận về tác dụng điều hòa thần kinh, cải thiện giấc ngủ và sức khỏe toàn thân.